ایران کوچک، شهروند برتر

بازیافت

1.مقدمه:

قرن‌ها است که حیات در روی زمین وجود دارد و ادامه یافته است. طبیعت با سازوکار دقیق و منظمی که دارد مواد گوناگون را در صور مختلف می‌گرداند و احتیاجات گونه‌های مختلف نیز در این مسیر روند تأمین می‌شود. یکی از دلایل پایداری حیات و نظم در روی زمین وجود چرخه بازیافتی مواد است که باعث می‌شود مواد و صنایع بعد ازاستفاده به صور مختلف در یک چرخه بازیافت قرار میگیرند. یک مثال از چرخه مواد در زمین چرخه نیتروژن است. در این چرخه نیتروژن به‌طور آرام و مداوم در مسیر برطرف کردن نیازهای گیاهان و تنظیم درصد اکسیژن هوا و... مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

1.  زباله،  این طلای کثیف که هر روز آن را با انزجار از خانه هایمان به بیرون می‌رانیم مملو از انواع مواد پلاسیتکی، کاغذ، مقوا و فلزات با ارزش و قابل بازیافت است که معادل ۱۲ میلیون و ۸۵۰ هزار بشکه نفت خام ارزش دارد و بی هیچ توجهی از چرخه اقتصادی خارج می‌شود.

2.  مواد آلی زباله ها ارزش زیادی دارند ، مثلا 70 درصد زباله‌های تهران را مواد آلی تشکیل می‌دهند که ارزش ارزی آن بر اساس گزارش سازمان بازیافت و تبدیل مواد شهرداری تهران معادل ۵۵ میلیون دلار است. این بدان معنی است که تهرانی‌ها سالانه ۳۰ میلیون و ۲۵۰ هزار دلار پلاستیک، ۵۵ میلیون دلار پسماند غذایی آشپزخانه، ۶۵ میلیون دلار کاغذ و مقوا و فقط ۵۰ میلیون دلار نان در مرکز دفن کهریزک زیر خروارها خاک دفن می کنند. 

3.   بیش از ۶۵درصد از پسماندهایی که روزانه در شهر تولید می‌شود، پسماندهای تر شامل ضایعات مواد غذایی، میوه و سبزی و نزدیک به ۳۵درصد نیز پسماندهای خشک ارزشمند و غیر ارزشمند است. در همه جای دنیا زباله‌های خشک به مواد بازیافتی قابل استفاده تبدیل می‌شود و زباله‌های تر نیز به انواع کودهای آلی بدل شده و در کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

  1.  فرق کشور ما با کشورهای توسعه یافته‌: روزانه بیش از 3/5 میلیون تن زباله در جهان تولید می‌شود که ایرانی ها با متوسط سرانه روزانه 700 گرم ،۴۰هزار تن زباله در روز تولید می کنند. این در حالی است که آلمانی ها روزانه ۹۰هزار تن تولیدزباله دارند، که در نگاه نخست فاجعه بار به نظر می رسد. اما در کشورهای توسعه یافته ای همچون آلمان ۸۰درصد از زباله ها بازیافت می شود، در حالی که در ایران تنها 8/0 درصد زباله به چرخه استفاده مجدد باز می‌گردد.
  2.  به جز شهرهایی چون تهران، اصفهان، مشهد، کرمانشاه و شیراز که کارخانه‌های کمپوست و بازیافتی در آنها فعال هستند، در بقیه‌ شهرها و روستاهای کشور زباله‌ها به شیوه‌ دفن زیر خاک از بین برده می‌شوند.
  3. به طور متوسط کشورهای در حال توسعه، پنج درصد سرانه تولید ناخالص ملی خود را برای خدمات مدیریت ضایعات شهری هزینه می‌کنند. ژاپن پنج درصد از بودجه شهرداری را به این امر اختصاص می‌دهد. در مالزی 70 درصد، هند 86 درصد و اندونزی 90 درصد هزینه مدیریت مواد زائد جامد شهری صرف جمع آوری ضایعات می‌ شود. در ایران هم بخش زیادی از تعرفه‌های مدیریت ضایعات، صرف جمع آوری ضایعات شهری می‌گردد.
  4.  به فرض ثابت بودن سرانه تولید زباله در روز، میزان تولید آن در سال 2020 در ایران به 87 هزار تن می‌رسد.
  5.  تمام کالاهایی که خریداری می کنید یا حداقل بسته بندی و ظرف آنها، سرانجام به زباله تبدیل می شود. بسته بندی کالاها حداقل ۶۴ میلیون تن یا ۳۳درصد از زباله ها را تشکیل می دهند. در پنسیلوانیا روزانه دو کیلوگرم از زباله های شخصی ناشی از بسته کالاهاست، اگر هر شخصی تلاش کند که حداقل ۵۰۰ گرم در هفته از میزان بسته بندی کالاهایش بکاهد در سال ۳۱۲ هزار تن کاهش زباله در پی خواهد داشت.

.تعریف:

 

1. «بازیافت» یعنی از خیلی از وسایلی که به نظر زباله می‌آیند، دوباره استفاده کنیم و وسایل جدیدی بسازیم. به طور معمول، این کار در کارخانه‌ها انجام می‌شود. برای مثال، از نایلون‌ها و پلاستیک‌های استفاده شده، کیسه نایلون‌های جدید می‌سازند و یا از روزنامه‌های باطله در کارخانه‌های مخصوص، مداد درست می‌کنند.

ما و شما می‌توانیم در خانه خودمان، خیلی از وسایل دور ریختنی را نگه داریم و از آنها چیزهای جدیدی بسازیم که قابل استفاده هستند. بعضی از دوست‌های شما این کار را کرده‌اند.

 

2. « ایستگاه انتقال»، مکانی می باشد که در آن زباله ها از کامیونهای کوچک تخلیه شده و به داخل وسایل نقلیه موتوری بزرگتر بارگیری می گردند و سپس به سوی محل دفن نهایی ، حمل می شوند. ایستگاههای انتقال زباله، باعث افزایش راندمان جمع آوری زباله ها ، کاهش همه جانبه هزینه های حمل و نقل ، کاهش مصرف انرژی ، کاهش ترافیک کامیونها و کاهش ساییدگی و ترک خوردن جاده ها و در نهایت کاهش آلودگی هوا می گردند؛ این موارد باعث صرفه جویی در هزینه ها و کاهش مخارج سرویسهای حمل و نقل زباله می گردد.

 

ایستگاه انتقال زباله نوعی منطقه صنعتی و ساده است که در آن زباله های جمع آوری شده از منبع تولید، توسط کامیونها تخلیه شده و پس از فشرده شدن، در وسایل نقلیه بزرگتر همچون کامیونها، قطار یا کشتی بارگیری می شود و سپس به جایگاه دفن نهایی که معمولاً زمین دفن یا کارخانه تبدیل زائدات به انرژی است حمل می گردد . ایستگاههای انتقال در جوامع شهری و روستایی کاربرد دارند.

در مدیریت صحیح ایستگاه انتقال زباله شامل موارد زیر می باشد : - مکان یابی، طراحی و عملکرد وسایل در ایستگاه، بایستی به درستی انجام گیرد به طوریکه از سلامتی، ایمنی و رفاه افراد جامعه و عدم اثرات سوء زیست محیطی طرح، اطمینان حاصل شود.

- ایستگاه انتقال زباله بایستی کمترین ناسازگاری را با نواحی پیرامون خود داشته باشد.

- مکانی برای ایستگاه انتخاب شود که باعث کاهش ترافیک و تسهیل در عبور و مرور وسایل نقلیه گردد.

- با قوانین جاری در هر کشور و نیز برنامه های مدیریت زائدات جامد هماهنگی داشته باشد.

 

تفکیک زباله ها: در بسیاری از ایستگاههای انتقال، کارگران زباله های ورودی به ایستگاه را بر روی سکوی بتونی دریافت با نوار نقاله، جداسازی می نمایند و به راحتی مواد قابل بازیافت یا موادی مانند تایرها و باتریهای اتومبیل که نبایستی به زمین دفن یا دستگاههای تبدیل زباله به انرژی راه یابند را حذف می نمایند.

 

 


5. پیشنهادهای عملی:

 

الف. ارتقاء و رشد فرهنگی:

  در ابتدایی ترین وجه کسی که هنوز از هیچ رشد اخلاقی برخوردار نیست تا زمانی که تنبیه نشود یک حرکت نادرست را تکرار می کند مثل ریختن آشغال ها بیرون از خانه. مرحله دوم پیشرفت اخلاقی تاییدطلبی است یعنی افراد نیاز دارند تایید شوند و تا زمانی که تایید رفتار درست را نبینند آن را انجام نمی دهند. اما پیشرفته ترین مرحله اخلاق درونی شدن معیارها و ارزش ها در خانواده است. کسی که معیار اخلاقی برایش درونی شود چه اینکه کسی او را ببیند یا نبیند، یا کسی او را تشویق و تایید کند یا نکند قوانین راهنمایی و رانندگی را رعایت می کند، معیارهای اخلاقی شهروندی را رعایت می کند و... پس کسانی همیشه معیارها را رعایت می کنند که در وجودشان درونی شدهاست. اما در مورد آنهایی که هنوزمعیارها در آنها درونی نشده تازه در قدم اول باید آموزش انجام شود که اصلاً تعریف شما از زباله چیست؟ آیا می دانید کاغذ یا پوست میوه زباله نیست و باید در سطل های مخصوص ریخته شود؟ و این مساله فقط مشکل جامعه ما نیست در جوامع بسیار پیشرفته مانند سوئیس که ما فکر می کنیم جامعه ای بسیار متمدن و بر پایه اصول اساسی و معیارهای اخلاقی است برای عدم رعایت قانون مجازات های مالی سنگین وجود دارد و چشم هایی دائم مواظب رفتار شهروندان است.

================================================================

ب. بازیافت بر اساس مکان:

 

1. کاهش تولید زباله از منزل:

خانواده ها با کم کردن زباله هایشان در واقع به حفاظت محیط زیست کمک می کنند. کاهش زباله مانند بازیافت مواد باعث حفظ منابع طبیعی، انرژی، زمین های دفع زباله، کاهش آلودگی و قیمت حمل ونقل زباله می شود.

 

کاهش زباله به چه معناست؟

۱) کاهش زباله به معنای کاهش میزان تولید زباله است. به طور مثال استفاده از ظروف و وسایل چینی یا نقره به جای بشقاب و وسایل غذاخوری پلاستیکی و یک بار مصرف

۲) کاهش تولید زباله های سمی مانند استفاده از وسایل تمیزکننده غیرسمی به جای تمیزکننده های شیمیایی پرخطر

 

شروع برنامه های کاهش زباله

بهترین راه برای این که متوجه شوید آیا شما می توانید زباله هایتان را کاهش دهید یا نه، این است که در ابتدا زباله هایتان را دسته بندی کنید.این که چه چیزهایی را اغلب خانواده ها دور می ریزند؟ چه کالاهایی بیشترین حجم زباله را به خود اختصاص می دهند؟ آیا چیزهایی هستند که قابل استفاده یا تعمیرشدنی باشند؟

آیا می توانید میزان زباله هایتان را کاهش دهید؟ آیا می توانید کالاهایی را که می خرید با کالاهای بازیافت شدنی، قابل استفاده مجدد یا کالاهایی که از مواد غیرسمی هستند جایگزین کنید؟ آیا می توانید به جای اینکه بعضی وسایل را دور بیندازید به شخص دیگری بدهید یا در اندازه کوچک تر تهیه کنید؟

به آنچه می خرید دقت کنید

گام اول در کاهش تولید زباله از مکان های خرید شروع می شود. هنگامی که به خرید می روید به توصیه های زیر توجه کنید:

کالاهای بادوام به جای کالاهای کم دوام و خراب شدنی بخرید. در هنگام خرید به گارانتی، خدمات پس از فروش و وسایل یدکی آن کالا توجه کنید.

وسایلی خریداری کنید که اگر خراب شدند به جای دورانداختن بتوانید آنها را تعمیر کنید.

تا جایی که می توانید کالا ها را به صورت عمده خریداری کنید، چرا که خریدهای عمده بسته بندی کمتری دارند.

کالاهایی را خریداری کنید که بازیافت شدنی هستند و در همان مرحله اول بتوان آنها را تفکیک کرد.

مواد غذایی را به صورت تازه مصرف کنید، زیرا هم برای سلامتی بهتر است و هم ظروف بسته بندی کمتری دارند.

فقط چیزهایی را خریداری کنید که به آنها نیاز دارید و از خریدهای با انگیزه ناگهانی خودداری کنید. زیرا در خریدهای ناگهانی وسایلی خریده می شوند که شاید هیچ وقت از آنها استفاده نکنید و مجبور شوید آنها را دور بیندازید. یک راه برای جلوگیری از اینگونه خریدها تهیه لیستی از چیزهایی است که به آنها نیاز دارید و بعد بر اساس لیست به خرید بروید.

دستمال کاغذی را در جایی قرار دهید که فقط در مواقعی که واقعاً به آن احتیاج است، استفاده شود. می توان از حوله های پارچه ای اسفنجی و پارچه های کهنه در خیلی موارد به جای دستمال کاغذی استفاده کرد.

نوشابه ها را در ظروفی که قابل بازگرداندن یا بازیافت شدنی هستند خریداری کنید. بسیاری از نوشیدنی ها در ظروفی که از مواد قابل بازیافت هستند مانند شیشه، کیسه های پلاستیکی شیر، بطری آب، بطری های پلاستیکی سودا و آلومینیوم نگهداری می شوند.

از محصولات غلیظ شده استفاده کنید. مانند عصاره های آب میوه، پودرهای رختشویی، نرم کننده و شیشه پاک کن هایی که برای استفاده با آب رقیق می شوند.

از خرید غذاهایی که ظروف بسته بندی دارند خودداری کنید و اگر مجبور به خرید آنها هستید از ظروفشان به جای زیر گلدانی، ظرف گرم کردن غذا در مایکروفر یا ظرف غذای حیوانات خانگی استفاده کنید.

برای خرید از کیف خرید مخصوص خود استفاده کنید. این کار نه تنها امن تر است، بلکه سبب می شود کیسه های پلاستیکی کمتری دور انداخته شوند.

از اشتراک مجله هایی که به ندرت می خوانید خودداری کنید. می توانید برای خواندن آنها به کتابخانه محله خود بروید یا در صورت داشتن نسخه های قدیمی آنها را به دوستانتان، هم اتاقی، همکار یا کتابخانه بدهید.

در هنگام خرید وسایل برقی دقت کنید که قابل شارژ با برق یا باتری های شارژشدنی باشند. باتری های یک بار مصرف بخش قابل توجهی از زباله های شهری را تشکیل می دهند.مردم امریکا سالانه ۵/۲ میلیارد عدد تیغ ریش تراشی دور می اندازند. استفاده از ماشین های ریش تراش یا وسایل ریش تراشی که تیغه آن قابل تعویض است بسیار مقرون به صرفه است.

------------------------------------------------------------------

 

2. بازیافت در آشپزخانه

اولین واحد خانه که تولید زباله و پسماند می کند، آشپزخانه است.

کلیه محصولات خوراکی وارد آشپزخانه شده و پس از بسته بندی، زایدات آن از آشپزخانه خارج می شود.

پس برای مدیریت بازیافت و تفکیک از مبدأ ابتدا باید آموزش درخانه اجرا شود. با معرفی انواع زایدات خشک و تر و نحوه بازیافت آنها از این به بعد به عملیات اجرایی مورد لزوم برای کمک به فرآیند بازیافت خواهیم پرداخت. صبح، آغاز روز است و اولین کارها در آشپزخانه انجام می شود. عملیات زیر نحوه برخورد با زایدات صبحانه است. مایعات مصرفی صبحانه از قبیل شیر و آبمیوه در ظروف مقوایی باید تا قطره آخر مصرف شوند، اضافات آن در صورت خرابی یا عدم نیاز در شبکه فاضلاب سینک آشپزخانه ریخته شود و بسته بندی مقوایی آن از قسمت ابتدایی به منظور قابلیت تا شدن و بسته بندی و قابلیت تخلیه کامل مایعات موجود در آن و قابلیت جداسازی در پلاستیکی احتمالی موجود در آن باید بریده شود.
همچنین بسته بندی مقوایی چندلایه این محصولات که احتمالاً از نوع بسته بندی تتراپک است در یک کیسه کوچک به صورت برش خورده و جداگانه نگهداری شود. در پلاستیکی جدا شده و در کیسه دیگری که مخصوص ضایعات پلاستیکی است نگهداری شود. بدین ترتیب صاحب دو نوع محصول خواهیم بود: ضایعات تتراپک و ضایعات پلاستیک.

 

------------------------------------------------------------------

3. بازیافت در منزل 

 یکی از کارهای روزانه، نظافت و تمیز کردن است، بعضاً اقلامی در این فرآیند مصرف می شود که بسته بندی یا مستعمل آن باید دور ریخته شود. به مثالی در این مورد توجه کنید.ظروف پلاستیکی محتوی شیشه شور دارای افشانه هستند.

بهتر است تا زمانی که افشانه خراب نشده آن را روی قوطی های ساده قرار دهیم و هزینه خرید قوطی با افشانه (اسپری) را به خود تحمیل نکنیم، پس از مصرف محتویات قوطی آن را برعکس کنید تا محتویات آن کاملاً خالی شود آن وقت آن را در میان زباله خشک و پلاستیکی قرار دهید. اگر بتوان افشانه مستعمل را شکسته و فنر داخل آن را جدا کرد کمک مؤثری به چرخه بازیافت شده است.حتی الامکان مایعات ظروف مربوط به دستشویی را در بسته بندی های بزرگ خریداری کرده و آن را به ظروف کوچک تر متناسب با مصرف روزانه خود تقسیم کنید.دبه های بزرگ پلاستیکی موارد مصرف زیادی دارد، ولی در صورت عدم استفاده اگر تمیز نگهداشته شده باشد، می تواند به عنوان کالا فروخته شود.

 

تفکیک زباله  در منزل:

برای تفکیک درست زباله تر باید با شروع روز کاری کیسه استاندارد و قواره ای را که غالباً توسط مأموران جمع آوری در اختیار شهروندان قرار می گیرد انتخاب کرد. اضافات مواد غذایی را باید ابتدا داخل صافی بریزید تا آب آن گرفته شده و سپس درون کیسه زباله قرار داد. اگر خواستیم چیزی را مستقیم دور بیندازیم آنها را داخل روزنامه پیچیده و سپس در کیسه اصلی قرار دهیم، استفاده از کیسه های کوچک داخل کیسه زباله تر ضرر زیادی در پروژه بازیافت ایجاد می کند. حتماً سعی شود مایعات به شبکه فاضلاب ریخته شوند، این موضوع شامل اقلامی مثل ماست یا شیر یا روغن هم می شود.

دستمال کاغذی، پوشک و ... در صورتی که مقدارشان زیاد نباشد، می تواند در کیسه زباله تر قرار گیرد و جهت حفظ نظافت با روزنامه پوشیده شوند، البته اگر بتوان محافظ نایلونی پوشک را جدا کرد کمک شایانی به امر بازیافت شده است.

------------------------------------------------------------------

4. بازیافت در خیابان 

 انسان زباله ساز است ولی اگر مدیریت شود از زباله به بهترین نحو می توان استفاده کرد. در خیابان ها و معابر عمومی سطل های بزرگی تعبیه شده است که غالباً مکان نگهداری اقلام متفاوتی است. هر آنچه درمنزل رعایت می شود در معابر عمومی با چند تفاوت کوچک باید به آن توجه شود. هیچگاه سیگار نیمه روشن یا قطعه داغ در ظروف پلاستیکی نریزید چون از جنس پلاستیک بوده و خواهند سوخت.

دستمال کاغذی در زباله تر، ظروف یکبار مصرف پس از تخلیه در پلاستیک همچنین پوسته چیپس و پفک یا آبمیوه و نوشابه پس از تخلیه در زباله تر انداخته شوند.

================================================================

ج. بازیافت بر اساس نوع زباله:

 

1.  بازیافت شیشه 

 شیشه ها پس از تحویل به کارخانجات براساس رنگ بندی تفکیک می شوند، البته در صورت سالم بودن، این عمل راحت تر انجام می شود.

پس از جداسازی، شست وشو انجام می شود تا اثرات آن پاک شده و حتی الامکان مواد خالص به دست آید. سپس شیشه ها را خرد کرده و آنها را ذوب می کنند. مواد ذوب شده جدید قابلیت استفاده در صنعت را دارند.

شیشه نیمه عمر بالایی دارد و نیازمند زمان زیادی برای پوسیدگی و بازگشت به طبیعت است. اگر شیشه سهواً بازباله تر مخلوط شود ممکن است در کود به دست آمده از زباله تر وجود داشته باشد و تماس این کود با دست و پای کشاورزان ایجاد جراحات کند.

از شیشه بازیافتی علاوه بر تولید مجدد شیشه می توان در آسفالت خیابان ها نیز استفاده کرد.

شیشه بازیافتی نیازمند مصرف انرژی کمتری است و وجود آن در صورت شکستگی خطرساز است. سعی کنیم به نحو احسن در منزل این ماده را جدا سازی کرده و به مأموران جمع آوری پسماند خشک تحویل دهیم.

------------------------------------------------------------------

2. بازیافت کاغذ 

  کاغذهایی که توسط طرح تفکیک از مبدأ جداسازی شده اند به واحدهای بازیافت تحویل داده می شوند. در آنجا پس از جداسازی آنها را به وسیله مواد شیمیایی و آب خمیر کرده و با گرما دادن آنها را تجزیه می کنند. همچنین عملیات جداسازی ذرات آلاینده و رنگ زدایی، در نهایت سعی در هر چه تمیزتر شدن محصول دارد. هر اندازه کاغذهای دورریختنی خود را تمیزتر نگه دارید، مقدار بیشتری از آن را می توان مجدداً استفاده کرد. کاغذهای آلوده قابلیت بازیافت ندارند.

------------------------------------------------------------------

3. جداسازی فلزات 

 واحدهای تفکیک اولیه در کارخانجات بازیافت ، فلزات را بر مبنای آهن، آلومینیوم، مس و... از یکدیگر جدا می کنند تا حتی الامکان پلاستیک ها و اقلام متفرقه در آن نباشد.

روند شکل گیری اولیه کلیه فلزات چه به صورت خام و چه در حالت بازیافت برمبنای ذوب است. پس از ذوب فلزات شکل ثانویه خود را خواهند گرفت که ورق، پروفیل، میلگرد و... خواهد بود. فلزات به صورت متناوب می توانند ذوب شده و به چرخه صنعت بازگردند. آلودگی های آنها نیز با توجه به حرارت بسیار بالای ذوب کاملاً از بین می روند. بعضی از مواقع پاره ای از فلزات مثلاً ورق آهن در صنعتی دیگر مورد استفاده قرار می گیرد. به عنوان مثال والژهای فلزی یا امثالهم از آن تهیه می شود و لیکن شکل گیری مجدد فقط به واسطه ذوب میسر است.

فلزات بازیافت قیمت های مشخصی دارند که منشعب و ملهم از قیمت روز مواد اولیه آنهاست بطوری که با افزایش قیمت آهن در بازارهای جهانی، قراضه آن نیز در بازار قیمت پیدا می کند. به همین ترتیب فلزات رنگین که شامل همه فلزات به غیر از آهن است، قیمت های نسبتاً کمتری از مواد اولیه خود دارند که البته در فرایند تولید فلز بازیافتی آلومینیوم از ماده اولیه آن برای مصرف اقتصادی تر است .

------------------------------------------------------------------

 

خلاصه اگر بحث بازیافت هنوز برایتان ضرورت نشده می توانید به ادامه مطلب که بحث کارآفرینی و کسب درآمد از زباله است توجه کنید :

 

استفاده از زباله جهت تولید ورمی‌کمپوست

ورمی‌کمپوست:

زمین تنها سیاره سبز دارای حیا ت منظومه شمسی است که جمعیت آن در حال افزایش و خاک‌های حاصل‌خیز آن در حال فرسایش است. و در عصر حاضر با پیشرفت سریع فنّاوری تنها کشورهایی که بتوانند مردم خود را سیر کنند می‌توانند با خیالی آسوده چشم به آینده داشته باشند و این میسر نیست مگر با ایجاد امکانات مناسب جهت صنعت کشاورزی.

یکی از عوامل مهم در صنعت کشاورزی زمین حاصل‌خیز است ثابت شده است که ورمی‌کمپوست نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود کیفی خواص خاک دارد. با استفاده بهینه از پسمانده‌های مواد آلی و تبدیل آنها به مواد پایداری مانند ورمی‌کمپوست می‌توانیم به دو هدف عمده دست پیدا کنیم:

1-    استفاده از ورمی‌کمپوست در صنعت کشاورزی.

2-    جلوگیری از گسترش آلودگی محیط زیست.

رشد فزاینده جمعیت، الگوی نامناسب مصرف، شرایط خاص تولید، بالارفتن هزینه‌ها و کاهش قدرت خرید، همگی از جمله عواملی هستند که توجه به بازیافت را تشدید نموده‌اند. با توجه به تحقیقات انجام گرفته در کشور بیش  از %90 از پس‌مانده‌های شهری قابل بازیافت می‌باشند که از این میان حدود 60 تا %70 آنرا مواد آلی تشکیل می‌دهند. نکته بسیار مهم در این خصوص آینده‌نگری و برنامه‌ریزی در مورد دفع مطلوب و نیز استفاده از مقادیر زیاد مواد زائد شهرهای بزرگ است. از اینرو کنترل، جمع‌آوری و فراوری بر روی مواد آلی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. لذا پیش‌بینی بودجه لازم، برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت و درازمدت و همچنین فرهنگ‌سازی و قانونمند کردن پس‌مانده‌های آلی در برنامه‌های شهرداری لازم و ضروری است. از آنجایی‌که شهرداری‌ها متولی امر کنترل، حمل و نقل و دفن پس‌مانده‌ها می‌باشند می‌توان با استفاده صحیح از ابزار و امکانات و قوانین موجود از همین امروز شروع کرد، زیرا فردا برای شروع خیلی دیر است.

مرفولوژی کرم‌های خاکی:

کرمهای خاکی دارای بدنی کشیده، بندبند، فاقد استخوان، دارای کوتیکول حامل تارها و دستگاه گوارش لوله‌مانندی هستند که به مجرای دفعی ختم می‌شود. طول این جانور برحسب گونه از یک سانتی‌متر تا بیش از 2 متر بالغ می‌گردد.

این جانور اغلب دوجنسی  یا هرمافرودیت است و هنگام بلوغ بر روی اپیدرم آنها یک منطقة متورم ظاهر می‌شود که آنرا کمربند تناسلی گویند. این قسمت، پیله‌ای ترشح می‌کند که تخم‌ها را دربر‌ می‌گیرد.

کرم‌های خاکی فاقد مرحله مشخص لاروی بوده و نوزادان آنها پس از خروج از تخم و پیله، رفته‌رفته بالغ می‌شوند.

شرایط زیستی کرم‌های خاکی:

بررسی‌های تجربی نشان می‌دهد که کرم‌ها از هر نوع روشنایی گریزانند. آنها روزها به حالت مخفی بوده و شب‌هنگام چنانچه نوری به آنها بتابد، سریعاً خود را به عقب می‌کشند. همه کرم‌های خاکی نسبت به ارتعاشات مکانیکی از قبیل صدای پای شدید در روی زمین حساسند. از قرار معلوم قادر به شنیدن ارتعاشات صوتی موجود در هوا نیستند.

اگر آنها را مثلاً‌ با بیل زدن باغ برگردانند همانطور که از نور فرار می‌کنند، درصدد تماس با زمین برمی‌آیند. بدلیل آنکه تنفس کرم‌ها بستگی به رطوبت کوتیکول پوست دارد، به همین خاطر کرم‌ها نسبت به محیط مرطوب بیشتر از خشکی سازگاری دارند‌ . گازهای شیمیایی نامطبوع و یا تحریک‌کننده موجود در هوا باعث عقب‌نشینی کرم به داخل و

سوراخ خود می‌گردد‌. بطور کلی شرایط زیستی کرم‌های خاکی برحسب گونه بسیار متفاوت بوده و شدت فعالیت آنها تحت تأثیر عوامل مختلف محیطی قرار می‌گیرد که اهم آنها به شرح زیر خلاصه می‌شود:

حرارت:

کرم‌های خاکی در شرایط حرارتی خاص می‌توانند زندگی نمایند. تمام فعالیت‌های حیاتی نظیر تولیدمثل، رشد و پراکنش آنها تحت تأثیر درجه حرارت محیط می‌باشد. مثلاً مدت لازم برای خارج شدن کرم‌ها از پیله بستگی به درجه حرارت محیط دارد.

تهویه:

کرم‌های خاکی برای ادامه حیات نیاز به تهویه مناسب دارند بدین خاطر زمین‌های رسی سنگین و یا خاک‌های بدون تخلخل محیط زیست مناسبی برای این موجودات نیستند.

پ - هاش:

کرم‌های خاکی نسبت به PH خاک حساس بوده، بطوری‌که در بسیاری از موارد این عامل تنوع و توزیع گونه‌ها را در خاک محدود می‌سازد.

 رطوبت:

مقدار رطوبت و خشکی محیط زیست کرم‌های خاکی، یکی دیگر از عواملی است که در پراکنش عمومی و افقی آنها مؤثر است. این موضوع در کشورهای مختلف که دارای عرض جغرایایی متفاوت هستند، بخوبی آشکار است. از آنجائی‌که حدود 75 تا %90 وزن بدن کرم‌خاکی را آب تشکیل می‌دهد، نیاز آنها به آب بسیار زیاد بوده و در صورت خشک شدن خاک، اکثراً‌ از بین می‌روند.

تغذیه:

غذای اصلی کرم‌های خاکی بقایای مرده و پوسیده گیاهی به انضمام بقایای ریشه گیاهان و نیز کود دامی است. نوع و مقدار مواد غذایی در دسترس نه تنها بر روی جمعیت کرم‌های خاکی بلکه بر روی انواع گونه‌های موجود و نرخ رشد و تأثیر می‌گذارد.

کرم‌های زباله‌خوار:

این کرم‌ها با خوردن محتویات زائدات آلی آنها را تجزیه و دگرگون می‌نمایند. فرآیند هضم این کرم‌ها به تغییر سریع‌تر مواد آلی منتهی شده و کمپوست تثبیت می‌شود.

نتیجه این عمل دستیابی به ورمی‌کمپوست با کیفیت بالا است که با بالاترین استانداردهای جهانی برابری می‌کند.

تولید کود به روش کرمی‌کمپوست هیچ‌گونه بوی بدی از خود به جا نمی‌گذارد و کمپوست تولید شده عاری از میکروب‌ها و میکروارگانیسم‌های مضر و بیماری‌زا می‌باشد. کرم‌ها قادر به تولید پروتئین بوده و نیازی به پروتئین ندارند.

 

تأثیرات کرم‌های خاکی بر  محیط:

وجود ذرات کوچک با مقادیر زیاد در مدفوع کرم‌های‌خاکی نسبت به ذرات محیط آنها نشان می‌دهد که قادرند مواد مغذی را به اجزاء کوچک‌تر تبدیل نمایند.

از جمله تأثیرات شیمیایی کرم‌های خاکی بر محیط، می‌توان به دو مرحله زیر اشاره کرد:

مرحله اول: تشکیل کمپلکس‌های آلی و معدنی که به راه‌های مختلفی صورت می‌گیرد. بخش قابل ملاحظه‌ای از طریق مواد سیمانی آلی و غیرآلی ایجاد می‌شود و نیز ممکن است پل‌های الکترواستاتیک بین ذرات با بار منفی و کاتیون‌هایی نظیر کلسیم بوجود بیاید که ذرات آلی و معدنی را به یکدیگر متصل کند. بعلاوه تشکیل این کمپلکس‌ها میدانی از یون‌های فلزی بوجود می‌آورد که در خاک نگهداری شده و در نتیجه شستشو نیز از بین نمی‌روند. تشکیل ذرات آلی معدنی توسط ترشحات غشاء نازک و شفاف بخش قدامی روده کرم صورت می‌گیرد که این عوامل باعث اصلاح شرایط و حاصل‌خیزی خاک می‌گردند.

مرحله دوم: کرم‌های خاکی از یک طرف ذرات ریز آلی ـ معدنی را از بخشهای عمیق‌تر پروفیل خاک به سطح آن منتقل می‌نمایند و از طرف دیگر گونه‌های خطر آنها در خاک‌های معدنی قطعاتی از مواد آلی را از سطح خاک به داخل خطرات خود می‌کشانند و با این عمل دوجانبه بر روی مواد آلی و معدنی دالان‌های عمیق در خاک‌های معدنی، بطور متناوب همراه با دفع مدفوعات بعضی از عناصر غذایی را از اعماق پروفیل به سطح خاک برمی‌گردانند.

همچنین شواهد بسیاری وجود دارد که غلظت کلسیم، سدیم، منیزیم، پتاسیم، فسفر و مولیبدن قابل جذب در مدفوعات کرم‌های خاکی بیشتر از محیط اطراف آنها می‌شود.

باروری و حاصل‌خیزی خاک:

کرم‌های‌خاکی در نتیجه فعالیت خود باعث تسریع تحرک یون‌ها در سطح و عمق پروفیل خاک می‌گردند. در این مرحله آنها با ترشح مواد شیمیایی می‌توانند برخی از عناصر غذایی پایه موجود در خاک را از حالت تثبیت خارج نموده به شکل قابل جذب گیاه تبدیل کنند.

این فرایند توسط کرم‌های‌خاکی به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌گیرد‌. مثال تأثیر مستقیم آنها در معدنی شدن ازت است این عنصر که معمولاً به شکل کمپلکس‌های آلی غیرقابل استفاده گیاه در خاک وجود دارد پس از عبور از لوله گوارش کرم‌های‌خاکی ابتدا به آمونیاک و سپس به نیتریت و نیترات تبدیل می‌گردد. تأثیر غیرمستقیم کرم‌های خاکی در ازدیاد حاصل‌خیزی خاک، ازدیاد فعالیت میکروارگانیسم‌ها و جانوران خاکزی در نتیجه تولید مواد محرک ریشه نظیر ویتامین‌ها بویژه ویتامین B12 است.

بنابراین با توجه به نقش کرم‌های‌خاکی در اصلاح ساخت بافت و سایر عوامل یاد شده آنها بطور مستقیم در ازدیاد حاصل‌خیزی و باروری خاک و افزایش محصول مؤثر واقع می‌شوند.  

ورمی‌کمپوست:

ورمی‌کمپوست عبارتست از مدفوع کرم‌هایی که از زباله یا کود دامی یا هر مواد آلی دیگر تغذیه کرده و مواد آلی را به ذرات خیلی ریز خرد می‌کنند.

ورمی‌کمپوست نتیجه هضم طبیعی غذا در سامانه هاضمه کرم‌خاکی است و دوره رشد گیاه را بوسیله داشتن میکروارگانیسم و همچنین مواد آلی فعال و تسریع می‌نماید.

ورمی‌کمپوست یک کود بیوارگانیک است که بسیار نرم، سبک وزن، ترد، تمیز و بی‌بو بوده و ظاهری کم و بیش شبیه به پودر گرانوله قهوه دارد.

کیفیت ورمی‌کمپوست به نوع غذا (محیط کشت) یا مواد زائد آلی که کرم‌ها از آن تغذیه کرده‌اند، بستگی دارد. برای مثال کرم‌ها می‌توانند مواد آلی با سلولز زیاد مانند خاک اره را هضم کرده و یک ماده اصلاح‌کننده خاک با کیفیت پائین تولید نمایند، برعکس کرم‌ها قادرند با مواد غنی از ازت و فقیر از سلولز ورمی‌کمپوست با کیفیت عالی تولید نمایند.

نسبت کربن به ازت (C/N) ورمی کمپوست برابر 20 و پائین‌تر از آن می‌باشد. طول دانه‌های خشک ورمی‌کمپوست بین 1-5mm و وزن مخصوص آن نیز کمتر از خاک گلدان است. هوموس آن حدود %20 وزن خشک آن می‌باشد.

 

یکی از مصارف عمده که امروزه در دنیا بسیار مورد توجه قرار گرفته است، استفاده از زباله جهت تولید ورمی‌کمپوست می‌باشد. هزینه دفع بسیاری از زائدات آلی که توسط صنایع نوین تولید می‌شوند گران تمام شده و مسائلی از قبیل بو یا آلودگی آبهای سطحی را موجب می‌شوند. تحقیقات نشان می‌دهد که این‌گونه مسائل با استفاده از کرم‌های خاکی می‌توانند برطرف شوند بخصوص استفاده از کرم‌های‌خاکی ایزنیافوتیدا (E.Fotida) که می‌توانند در حضور هوا به تجزیه مواد آلی پرداخته و در نتیجه آلودگی محیط را کاهش دهند. بسیاری از انواع زائدات آلی انسانی، حیوانی و صنعتی برای تولید ورمی‌کمپوست بکار رفته و کود حاصله در بازارهای آمریکا، ایتالیا، فیلیپین و عرضه شده است.

 

+   معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری کرج ; ۱۱:٤٠ ‎ق.ظ ; ۱۳۸٩/۸/۱

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir